مجموعه ای از قوانین که سازمان های دولتی بر اساس "قانون جامع حمایت از حقوق معلولان" موظف به اجرای آنها هستند
ماده1. دولت موظف است زمینه های لازم را برای تأمین حقوق معلولان، فراهم وحمایت های لازم را از آنها به عمل آورد.
تبصره. منظور از معلول در این قانون به افرادی اطلاق میگردد که به تشخیص کمیسیون پزشکی سازمان بهزیستی براثر ضایعه جسمی، ذهنی،روانی یا توأم ، اختلال مستمر در سلامت و کارایی عمومی وی ایجاد گردد. به طوری که موجب کاهش استقلال فرد در زمینه های اجتماعی و اقتصادی شود.
ماده 2. کلیه وزارتخانه ها، سازمانها وموسسات و شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند در طراحی، تولیدواحداث ساختمانها و اماکن عمومی و معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره مندی از آنها برای معلولان همچون افراد عادی فراهم گردد.
تبصره1. وزارتخانه ها ، سازمانها و موسسات و شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند جهت دسترسی و بهره مندی معلولان ، ساختمانها و اماکن عمومی ، ورزشی ، تفریحی ، معابر و وسایل خدماتی موجود را در چهارچوب بودجه های مصوب سالانه خود مناسب سازی نمایند.
تبصره 2 . شهرداریها موظفند از صدور پروانه احداث و پایان کار برای آن تعداد از ساختمانها و امکان عمومی و معابری که استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را رعایت نکرده باشند خودداری نمایند.
تبصره 3 . سازمان بهزیستی کشور مجاز است بر امر مناسب سازی ساختمانها و اماکن دولتی و عمومی دستگاه های مذکور در ماده فوق نظارت و گزارشات اقدامات آنها را درخواست نماید.
تبصره 4 . آیین نامه اجرایی ماده فوق ظرف سه ماه مشترکا توسط وزارت مسکن و شهرسازی ، سازمان بهزیستی کشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه و به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
ماده 3. سازمان بهزیستی کشور موظف است در چارچوب اعتبارات مصوب در قوانین بودجه سالانه اقدامات ذیل را به عمل آورد:
الف . تامین خدمات توانبخشی ، حمایتی ، آموزشی و حرفه آموزی موردنیاز معلولان با مشارکت خانواده های معلولان و همکاری بخش غیردولتی (خصوصی ، تعاونی ، خیریه) و پرداخت یارانه (کمک هزینه ) به مراکز غیردولتی و خانواده ها .
ب . گسترش مراکز خاص نگهداری ، آموزشی و توانبخشی معلولان واجد شرایط (معلولان نیازمند ، معلولان بی سرپرست ، معلولان مجهول الهویه ، معلولان با ناهنجاریهای رفتاری) با همکاری بخش غیر دولتی و پرداخت تسهیلات اعتباری و یارانه (کمک هزینه) به آنها.
ج . تامین و تحویل وسایل کمک توانبخشی موردنیاز افراد معلول .
د . گسترش کارگاه های آموزشی ، حمایتی و تولیدی معلولان و ارایه خدمات توانبخشی حرفه ای به معلولان جهت توانمندسازی آنان.
تبصره . کارگاه های آموزشی ، حمایتی و تولیدی معلولان موضوع ماده فوق از شمول قانون کار مصوب 29/8/1369مستثنی خواهد بود.
ماده 4 - معلولان می توانند در استفاده از امکانات ورزشی ، تفریحی ، فرهنگی و وسایل حمل و نقل دولتی (مترو ، هواپیما ، قطار) از تسهیلات نیمه بها بهره مند گردند.
تبصره . وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ، سازمان تربیت بدنی و شهرداریها موظفتند کتابخانه ، اماکن ورزشی ، پارک و امکان تفریحی خود را به نحوی احداث و تجهیز نمایند که امکان بهره مندی معلولان فراهم گردد.
ماده 5 . افراد تحت سرپرستی معلولان با معرفی سازمان بهزیستی کشور تحت پوشش بیمه خدمات درمانی و معلولان تحت پوشش بیمه خدمات درمانی و بیمه مکمل درمانی قرار می گیرند.
ماده 6 . یکی از فرزندان اولیایی که خود ناتوان و معلول بوده (هر دو یا یکی از آنها معلول باشد) و یا حداقل دو نفر از فرزندان آنها ناتوان و معلول باشد از انجام خدمت وظیفه عمومی معاف می گردد.
تبصره . همسرانی که زن ناتوان و معلول خود را سرپرستی می نمایند مادامی که سرپرستی همسر ناتوان و معلول را برعهده داشته باشند از انجام خدمت وظیفه عمومی معاف می گردند.
ماده 7 . دولت موظف است جهت ایجاد فرصت های شغلی برای افراد معلول تسهیلات ذیل را فراهم نماید:
الف. اختصاص حداقل سه درصد از مجوزهای استخدامی (رسمی ، پیمانی ، کارگری) دستگاه های دولتی و عمومی اعم از وزارتخانه ها ، شرکتها و موسسات ، شرکتها ، نهادهای عمومی و انقلابی و دیگر دستگاه هایی که از بودجه عمومی کشور استفاده می نمایند به افراد معلول واجد شرایط .
ب. تامین حق بیمه سهم کارفرما توسط سازمان بهزیستی کشور و پرداخت آن به کارفرمایانی که افراد معلول را به کار می گیرند .
ج. پرداخت تسهیلات اعتباری به واحدهای تولیدی ، خدماتی ، عمرانی و صنفی و کارگاه های تولیدی حمایتی در مقابل اشتغال افراد معلول به میزانی که در قوانین بودجه سالانه مشخص می گردد .
د. پرداخت تسهیلات اعتباری خوداشتغالی (وجوه اداره شده) به افراد معلول به میزانی که در قوانین بودجه سالانه مشخص می گردد.
ه . پرداخت تسهیلات اعتباری (وجوه اداره شده) جهت احداث واحدهای تولیدی و خدماتی اشتغالزا به شرکتها و موسساتی که بیش از شصت درصد سهام و سرمایه آنها متعلق به افراد معلول است.
و. اختصاص حداقل شصت درصد از پستهای سازمانی تلفنچی (اپراتور تلفن) دستگاه ها ، شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی به افراد نابینا و کم بینا و معلولان جسمی ، حرکتی .
ز. اختصاص حداقل شصت درصد از پست های سازمانی متصدی دفتری و ماشین نویسی دستگاه ها ، شرکتها و نهادهای عمومی به معلولین جسمی ، حرکتی.
تبصره 1. کلیه وزارتخانه ها ، سازمانها ، موسسات و شرکتهای دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی مجازند تا سقف مجوزهای استخدامی سالانه خود ، افراد نابینا و ناشنوا و معلولین ضایعات نخاعی واجد شرایط را رأسا به صورت موردی و بدون برگزاری آزمون استخدامی به کار گیرند.
تبصره 2. سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور موظف است سه درصد از مجوزهای استخدامی سالانه وزارتخانه ها ، سازمانها ، موسسات دولتی ، شرکتها و نهادهای عمومی و انقلابی را کسر و در اختیار سازمان بهزیستی کشور قرار دهد تا نسبت به برگزاری آزمون استخدامی اختصاصی برای معلولین واجد شرایط با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور اقدام و معلولین واجد شرایط پذیرفته شده را حسب مورد به دستگاه مربوطه معرفی نماید.
تبصره 3. سازمان بهزیستی کشور مجاز است در قالب اعتبارات مصوب خود ، صندوق فرصت های شغلی معلولان و مددجویان بهزیستی را ایجاد و اساسنامه آن را به تصویب هیات وزیران برساند.
تبصره 4. سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور موظف است آموزش های لازم فنی و حرفه ای را متناسب با بازار کار برای معلولان به صورت رایگان و تلفیقی تامین نماید.
ماده 8. معلولان نیازمند واجد شرایط در سنین مختلف می توانند با معرفی سازمان بهزیستی کشور از آموزش رایگان در واحدهای آموزشی تابعه وزارتخانه های آموزش و پرورش ، علوم ، تحقیقات و فناوری ، بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و دیگر دستگاه های دولتی و نیز دانشگاه آزاد اسلامی ، بهره مند گردند.
تبصره . آیین نامه اجرایی این ماده مشترکاً توسط سازمان بهزیستی کشور و وزارتخانه های مذکور و دانشگاه آزاد اسلامی ظرف مدت دو ماه پس از ابلاغ این قانون تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 9. وزرات مسکن و شهرسازی ، بانک مسکن و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی موظفند حداقل ده درصد از واحدهای مسکونی احداثی استیجاری و ارزان قیمت خود را به معلولان نیازمند فاقد مسکن اختصاص داده و با معرفی سازمان بهزیستی کشور در اختیار آنان قرار دهند.
تبصره 1. سیستم بانکی کشور مکلف است ، تسهیلات اعتباری یارانه دار مورد نیاز احداث می نمایند پرداخت کند.
تبصره 2. سازمان ملی زمین و مسکن موظف است زمین مورد نیاز احداث واحدهای مسکونی افراد معلول فاقد مسکن را به نرخ کارشناسی تهیه و در اختیار افراد مذکور یا تعاونی ها و موسسات خیریه ای که برای آنان مسکن احداث می نمایند قرار دهد.
تبصره 3. معلولان از پرداخت هزینه های صدور پروانه ساختمانی ، آماده سازی زمین و عوارض نوسازی معاف می گردند.
تبصره 4. سازمان بهزیستی کشور موظف است در قالب اعتبارات مصوب خود در قوانین بودجه سالانه و کمکهای یارانه ای اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به احداث واحدهای مسکونی برای معلولان و مددجویان اقدام و مالکیت یا بهره برداری آنها را مطابق آیین نامه ای که سازمان بهزیستی کشور با همکاری وزارت مسکن و شهرسازی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه و به تصویب هیات وزیران می رسد به معلولان و مدد جویان واحد شرایط واگذار نماید.
ماده 10. میزان کمک هزینه (یارانه) پرداختی سازمان بهزیستی کشور به مراکز غیردولتی (روزانه و شبانه روزی) بابت نگهداری ، خدمات توانبخشی و آموزشی و حرفه آموزی معلولان همه ساله با درنظر گرفتن نرخ تمام شده خدمات و تورم سالانه مشترکا توسط سازمان بهزیستی کشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور وزارت بازرگانی تهیه و قبل از خرداد ماه هر سال به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 11. مرکز آمار ایران مکلف است در سرشماری های عمومی جمعیت کشور به نحوی برنامه ریزی نماید که جمعیت افراد معلول به تفکیک نوع معلولیت آنها مشخص گردد.
ماده 12. سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است حداقل دو ساعت از برنامه های خود را در هر هفته در زمان مناسب به برنامه های سازمان بهزیستی کشور و آشنایی مردم با توانمندیهای معلولین اختصاص دهد.
ماده 13. سازمان بهزیستی کشور موظف است با ایجاد ساز و کار مناسب ، نسبت به قیمومیت افراد معلول اقدام نماید ، دادگاهها موظفند در نصب یا عزل قیم افراد معلول صرفا از طریق سازمان مذکور عمل و مبادرت به صدور حکم نمایند.
تبصره 1. سازمان بهزیستی کشور موظف است جهت دفاع از حقوق افراد معلول ، در محاکم قضایی وکیل تعیین نموده و به دادگاه مربوطه معرفی کند.
تبصره 2. آیین نامه اجرایی این ماده ظرف مدت سه ماه مشترکا توسط سازمان بهزیستی کشور و وزارت دادگستری تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 14. مودیان مالیاتی می توانند از طریق سازمان بهزیستی کشور و با نظارت آن جهت احداث مراکز توابخشی ، درمانی و حرفه آموزی و مسکن مورد نیاز افراد معلول اقدام نمایند . گواهی هزینه مودیان مالیاتی در موارد فوق که به تایید سازمان بهزیستی کشور رسیده باشد به عنوان هزینه قابل قبول مالیایت آنان تلقی می گردد.
تبصره . آیین نامه اجرایی این ماده مشترکا توسط سازمان بهزیستی کشور و وزارت امور اقتصادی و دارایی ظرف مدت سه ماه پس از ابلاغ قانونی تهیه و به تصویب هیات وزیران خواهد رسید.
ماده 15 . روسای سازمانهای بهزیستی استانها مجازند در جلسات شورای برنامه ریزی و توسعه استان و گروه های کاری آن به عنوان عضو شرکت نمایند.
تبصره . به منظور کمک به اشتغال معلولان و مددجویان رئیس سازمان بهزیستی کشور مجاز است در جلسات شورای عالی اشتغال شرکت نماید.
ماده 16. اعتبار مورد نیاز اجرای این قانون از محل منابع زیر تامین می گردد.
1. محل اعتباراتی که دستگاهها و نهادها حسب وظایف قانونی در قوانین بودجه سالانه منظور می نمایند.
2. از محل اعتبارات هزینه ای و تملک سرمایه ای سازمان بهزیستی کشور که تاکنون از محل اعتبارات مذکور خدمات لازم را به معلولان ارایه می داده است.
3. از محل وجوه واصله از اجرای طرح هدفمند کردن یارانه ها در کشور.
کلسترول :
شما خیلی شنیده اید که کلسترول بد است. گوشت قرمز نخورید. بیشتر ماهی مصرف کنید. از خوردن تخم مرغ پرهیز نمائید. غذاهای چرب نخورید. زیاد ورزش کنید. شاید حتی شما شنیده باشید که آسیب نخاعی می تواند اوضاع را بدتر کند. آیا آن مثل اعتیاد یک مشکل جدی است؟ آیا این موضوع یک مشکل مهمی است که باید به آن پراخته شود؟ آیا میزان کلسترول بدن شما به اندازه ای است که باید شیوه زندگی خودتان را تغییر دهید؟ در اینجا آنچه که شما باید بدانید مطرح شده است.
کلسترول چیست ؟
بدن شما برای اینکه به درستی کار کند ،نیازمند مقدار معینی چربی است. کلسترول کمک می کند تا چربی در جاهایی که مورد نیاز است، نقل و انتقال شود. بنابراین بدن شما به کلسترول نیاز دارد. به این ترتیب معمولا" بدن ،همه کلسترول مورد نیاز خودش را تولید می کند. وقتی که کلسترول بیش از حد معمول باشد، یک نوع چربی بنام LDL افزایش می یابد. این LDL است که عروق خونی شما را مسدود می کند و باعث افزایش خطر حمله و بیماری قلبی می شود.
HDL نوع دیگر کلسترول است که به عدم تشکیل رسوب درعروق خونی شما کمک می کند. ولی اگر شما مقدار زیادی چربی مصرف کنید، بدن شما واقعا" به سختی می تواند HDL را در سطح مناسب نگه دارد. در اینجاست که کلسترول به یک مشکل تبدیل می شود.
بطور کلی، مقدار زیادی LDL بد می باشد در حالیکه HDL بیشتر ،معمولا" خوب است. بنابراین، بعنوان یک قانون کلی، شما دوست دارید که سطح LDL ( یعنی کلسترول بد ) کم شود و میزان HDL (یعنی کلسترول خوب ) بیشتر گردد. LDL کمتر و HDL بیشتر، کمک می کند که عروق خونی شما مسدود نشوند.
اگر برای شما مثل خیلی از مردم مشکل است که کلسترول خوب و بد را به خاطر بسپارید سعی کنید فرم زیر را مدنظر داشته باشید.
( کلسترول سالم ) HDL= Healthy cholesterol
( کلسترول بدوکثیف ) LDL= Lousy cholesterol
چه کسانی مشکلات کلسترول خواهندداشت؟
افراد چاق، کم تحرک و سیگاری ها به احتمالا" بیشتر افرادی هستند که LDL بدن آنان زیاد است و لی HDL آنها کم است. اشخاصی ( مثل بسیاری از ما ) که غذاهای چرب مثل شیرپر چرب و گوشت قرمز مصرف می کنند ،نیز سطح کلسترول بد آنها بیشتر می باشد.
کلسترول افراد مسن و زنان بعد از دوره یائسگی، نیز معمولا" مشکل زا است و افرادی که دارای سابقه بیماریهای قلبی یا دیابت هستند ،نیز باید میزان کلسترول بدشان را با دقت خیلی زیادی کنترل کنند. بالاخره اینکه در موارد بسیار اندکی بعضی ها صرف نظر از عادات یا سوابق شخصی آنان، دارای کلسترول بد هستند.
آیا ضایعه نخاعی وضعیت کلسترول بدن را بدتر می کند؟
اگر چه گاه تحقیقات دراین زمینه جسته و گریخته است ،ولی اکثر محققین نظر بر این دارند که افراد مبتلا به آسیبهای نخاع بایستی بطور مرتب کلسترول بدن خود را کنترل کنند. چرا که معمولا" در افراد نخاعی سطح کلسترول خوب ( HDL ) پائین تر و سطح کلسترول بد ( LDL ) بالاتر است. این مسئله می تواند عمدتا" ناشی از نحوه ونوع آسیب باشد که خود می تواند بر روی متابولیسم بدن تاثیر بگذارد و درواقع متاثر از عامل تحرک است. پژوهشهای بعمل آمده به ما نشان داده که پائین بودن سطح فعالیت بدنی با افزایش کلسترول بد ارتباط مستقیم دارد. اما حتی افراد دارای آسیب نخاعی که خیلی فعال هستند، نیز قادر نیستند که به لحاظ جسمی بر روی کلسترول بدن خود به نحو مطلوبی تاثیر بگذارند. خوشبختانه، ارزشمندترین راه علاج مشکلات کلسترول استفاده ازرژیم غذایی مناسب است ، و شما اگرچه یک فرد نخاعی هستید ولی از این طریق می توانید کلسترول خود را کنترل کنید .
من چگونه آزمایشات کلسترول را انجام دهم؟
قبل از هر چیز، شما باید به پزشک مراجعه نمائید. ساده ترین و متداولترین آزمایش کلسترول تنها اندازه گیری سطح HDL و کلسترول کل خون (که ترکیبی از انواع مختلف کلسترول است )،می باشد. برای انجام این آزمایش، فردبایدقبل از خون گیری ناشتا باشد.
آزمایش دیگری که معمولا" متداول است و باید با معده خالی انجام شود، اندازه گیری کلسترول کل و HDL و همچنین LDL و انواع دیگر کلسترول میباشد. اگر چنانچه شما مشکل کلسترول داشته باشید ،با این آزمایش ساده ،ایده نسبتا" خوبی را بدست می آورید، ولی آزمایشات کاملتر جزییات بیشتری را به شما نشان خواهد داد .
علیرغم اینکه، آزمایشات کلسترول به راحتی و با یک خون گیری ساده از شما انجام می شود ولی از زمان بروز ضایعه نخاعی احتمالا" بایستی صدها بار انجام شود. بطور کلی نتایج آزمایشات برای روز بعدقابل استفاده هستند و شما می توانید به پزشکتان مراجعه و نتایج حاصله را جویا شوید.
چه میزان هائی از کلسترول بد هستند؟
خوب ، بستگی دارد. اگر شما چندین عامل خطر را برای بیماریهای قلبی مثل دیابت، استعمال دخانیات یا فشار خون بالا داشته باشید، بایستی سریعا"با مراجعه به پزشکتان بفهمید که کلسترول شما باید چقدر باشد. اما اگر یکی از فاکتورهای خطر یا هیچکدام از آنها را نداشته باشید، معمولا" اگر میزان کلسترول کل زیر 200 باشد، مناسب است. همچنین میزان HDL بیشتر از 35 خوب درنظرگرفته می شود. بطورکلی مهمترین مسئله این است که سطح LDL شما باید کمتر از 130 باشد. به این ترتیب، از آنجائیکه میزان کلسترول هیچکس دقیقا" با ارقام مندرج در کتب هماهنگی ندارد، بهتر است از پزشکان و میزان هائی که آزمایشگاه تعیین می کند، کمک بگیرید.
برای داشتن سالمترین میزان کلسترول چه باید کرد؟
قبل از هر چیز، با پزشک خود مشورت کنید. رایج ترین توصیه ای که به شما خواهد شد این است که به رژیم غذایی خود توجه کنید. غذاهایی که دارای مقدار زیادی چربی اشباع شده هستند نظیر چربیهای حیوانی، شیرهای کامل، کره، خامه یا بستنی می توانند سطح LDL بدن شما را افزایش و میزان HDL را کاهش دهند.
همچنین در مورد کاهش وزن به شما توصیه هایی خواهد شد. داشتن اضافه وزن مخصوصا" اگر تراکم چربی زیادی در ناحیه شکم داشته باشید، می تواند موجب بالا رفتن LDL و نزول HDL گردد.
در اینجا نکاتی مطرح شده که می توانند برای بهبود میزان کلسترول مفید باشند:
اگر اضافه وزن دارید، آنرا کاهش دهید.
سیگار کشیدن را کنار بگذارید.
ورزش کردن را شروع کنید.
رژیم غذایی حاوی چربی های اشباع شده را کنار گذاشته و از غذاهای محتوی چربی های اشباع نشده استفاده کنید. اگر برای تعیین رژیم غذائی خود احتیاج به کمک دارید با متخصصین تغذیه مشورت نمائید.
مقدار فیبر قابل حمل را در رژیم غذایی خود با غذاهایی مثل جو، لوبیا و مصرف انواع میوه افزایش دهید.
استفاده ازنوشابه های الکلی منع شده است.
میزان سطح کلسترول بدنتان را کنترل کنید. در این مورد با پزشکتان مشورت نمائید.
اگر هیچیک از موارد فوق موثر واقع نشد، پزشک شما تصمیم به تجویز دارو برای شما خواهد گرفت.
بنظر می رسد که آنچه گفته شد ساده باشد ولی متاسفانه چیزهای دیگری نیز به شکل کلسترول آزاد موجوددرغذاها وجوددارند که می توانند سطح کلسترول بدن شما را بالا ببرند. برای مثال غذاهایی با کلسترول پائین مثل مارگارین می توانند کلسترول شما را واقعا" افزایش دهند. این مسئله به این علت است که آنها حاوی مقادیر زیاد از چربی های اشباع شده یا اسیدهای چرب ترانس هستند. وقتی بدن شما سعی می کند کلسترول را تجزیه کند، چربی های اشباع شده را نمی تواند هضم و تجزیه کندو اگر بدنتان نتواند کلسترول را تجزیه کند، سطح آن دائما" افزایش می یابد.
بعلاوه در بین غذاهایی که حاوی مقدار زیادی کلسترول هستند، از مصرف غذاهای حاوی چربی های اشباع شده پرهیز نمائید.
توجه داشته باشید که بدنبال غذاهایی بگردید که روی آن واژه "هیدروژنه " ( partially hydrogenated ) درج شده باشد.
یا از وجود چربی های حیوانی مثل چربی شیر یا چربی گوشت در غذاها مطلع شوید. بعضی غذاها، مثل غذاهای خوراکها و غذاهای پخته شده آماده، حاوی چربی های حیوانی هستند. خوردن مقدار زیاد از این غذاها می تواند سطح کلسترول را بالا ببرد، در حالیکه مصرف اندک آنها مانعی ندارد. قوانین جدید تنها اجازه می دهد که تولید کنندگانی نام" غذاهای کم کلسترول " را بر روی محصولات خود درج کنند که تولیدات آنها کمتر از 2 گرم چربی اشباع شده به ازای هرکیلوگرم داشته باشند.
منابع و اطلاعات بیشتر :
پزشک شما یا متخصصین تغذیه می توانند جزواتی را به شما ارائه دهند یا اطلاعات تخصصی بیشتری را درموردکلسترول، رژیم غذایی و برنامه های تندرستی افراد نخاعی در اختیارتان بگذارند.
****
منبع:مقاله:"کلسترول درافرادنخاعی" مترجم :مهندس عباس کاشی( ohealth2007@yahoo.com ) - انتشار : مرکز ضایعات نخاعی جانبازان - اردیبهشت 1387
سئوالی که مطرح شده این است که :
آیا ارتباطی بین ضایعات نخاعی طولانی مدت و دیابت وجود دارد؟ برخی تحقیقات اشاره بر این موضوع دارد که بیش از 20% افراد نخاعی مبتلا به دیابت می شوند.
اما اگر شما ضایعه نخاعی دارید، در مورد دیابت چه چیزهایی باید بدانید؟
دیابت :
دیابت یک بیماری مزمن است که در آن بدن قادر نیست هورمون انسولین ( هورمون غده پانکراس یا لوزالمعده ) را بمقدار کافی تولید کند و یا اینکه نمی تواند به درستی از این هورمون استفاده نماید. در نتیجه، مقدار گلوکز یا قند خون ( به عنوان سوخت سلولهای بدن ) که در شرایط طبیعی بوسیله جریان خون به سلولهای بدن حمل می شود، در خون افزایش می یابد و حتی می تواند به درون ادرار نفوذ کند. این گلوکز اضافی می تواند به اندامهایی از جمله قلب، چشمها، کلیه، اعصاب و حتی رگهای خونی آسیب برساند.
انواع دیابت :
دو نوع اصلی دیابت عبارتند از :
نوع اول :
در دوران کودکی یا جوانی شروع می شود.
تنها 5% موارد دیابتی را تشکیل می دهند.
هر روز نیاز به تزریق انسولین است.
نوع دوم :
معمولا" در بزرگسالی و در سنین بالای 40 سال به وجود می آید.
95% دیابت ها را این نوع تشکیل می دهند.
معمولا" از طریق ترکیبی از رژیم غذایی، ورزش، مصرف داروهای خوراکی و انسولین قابل کنترل است.
آیا شما در معرض خطر هستید؟
تخمین زده شده که در ایالات متحده 20 میلیون نفر مبتلا به دیابت هستند و 6 میلیون نفر از آنان ( تقریبا" یک سوم ) از دیابت خود بی خبرند! (این آمار مربوط به سال 2007 است ) . تعیین علائم دیابت می تواند کمی مشکل باشد، زیرا بعضی از آنها ،با علائم برخی از بیماریها می توانند اشتباه شوند. بطورکلی علائم مهم دیابت از این قرارند:
دهیدراتاسیون ( dehydration ) یا کم شدن آب بدن، ادرار کردن بیش از حد طبیعی، تشنگی شدید، افزایش اشتها و تغییر وزن. بدین ترتیب در مورد افراد نخاعی، تشخیص این علائم می تواند کمی مشکل باشد، برای اینکه ضایعه نخاعی شما می تواند علامتهای مذکور را مخفی نماید. برای مثال، استفاده از سوند می تواند تشخیص ادرار کردن بیش از حد طبیعی را مشکل کند و بعضی از علائم دیگر می توانند یک اثر جانبی از مصرف برخی از داروها باشند.
آنچه که اهمیت دارد این است که بدانید بعد از ضایعه نخاعی، عضلات بدن شما ممکن است سریعا" تحلیل بروند در حالیکه بر عکس در بدنتان چربی جمع می شود ( مخصوصا" اگر شما فعالیت جسمی زیادی نداشته باشید) این موضوع می تواند باعث تغییر متابولیسم ( سوخت و ساز ) بدن شما شده و بدنتان را در شرایطی قرار می دهد که نیاز باشد تا از انسولین استفاده کند. این تغییر ایجاد شده باعث می شود که بدن شما با داشتن ضایعه نخاعی نسبت به افراد سالم در معرض خطر بیشتری جهت ابتلا به دیابت قرار گیرد. از آنجائی که تشخیص بموقع علائم دیابت خیلی مشکل است، شما بایستی با پزشکتان در مورد خطراتی که احتمالا" در معرض آنها هستید، صحبت نمائید.
یکی از مهمترین عوامل خطر دیابت "سن "می باشد. 2 تا 16 درصد افراد بالای 40 سال به دیابت مبتلا هستند .( آمار سال 2007) هر چه سن افزایش می یابد تغییرات بدن جهت بروز دیابت نیز بیشتر می شود. برخی از محققین و پزشکان و تعداد اندکی از بیماران - عقیده دارند که افراد نخاعی سریعتر از افراد معلول غیر نخاعی پیر می شوند. با این توصیف چنانچه افراد دارای آسیب نخاعی با سرعت بیشتری پیر شوند ،پس بایستی دیابت نیز در آنها زودتر بروز پیدا کند.
عوامل دیگر عبارتند از :
سابقه خانوادگی
داشتن اضافه وزن یا چاقی
نداشتن فعالیت بدنی یا ورزش نکردن به اندازه کافی
نژاد - دیابت در نژادهای آمریکایی آفریقایی، آمریکای لاتین و آمریکایی آسیایی شایعتر است.
جنسیت - باور داشته باشید یا نه ، دیابت در زنان شایعتر از مردان است.
سن - چنانچه شما سن بالای 40 سال دارید، بهتر است که ازنظر دیابت تحت بررسی قرار گیرید ،چرا که احتمال بروز دیابت با افزایش سن، بیشتر می شود.
شرایط زمینه ساز دیابت - شرایطی وجود دارند که معمولا" میتواند در عرض 10 سال منجر به ایجاد دیابت شوند.
وضعیت قبل از دیابت، چاقی و دیابت :
قبل از دیابت هیچ علامتی دیده نمی شود و شرایطی است که در آن میزان گلوکز خون بالاتر از حد طبیعی است و لی آنقدر بالا نیست که منجر به ایجاد دیابت گردد. دو نوع آزمایش برای بررسی این وضعیت انجام می شود:
آزمایش گلوکز پلاسما در حالت ناشتا ( FPG ) و آزمایش تحمل گلوکز خوراکی ( OGTT ) .
در آزمایش FPG ، میزان گلوکز خون بعد از 8 ساعت ناشتا بودن اندازه گیری می شود. این آزمایش دقیقا" سوخت و ساز گلوکز رادر بدن شما نشان می دهد.
در آزمایش OGTT ، گلوکز خون شما بعد از ناشتا و همچنین پس از 2 ساعت بعد از نوشیدن محلول غلیظی از قند اندازه گیری می شود.
داشتن اضافه وزن یا چاقی ارتباط مستقیمی با شرایط زمینه ساز دیابت دارند و این موضوع برای افراد دارای آسیب نخاعی از اهمیت زیادی برخوردار است. طبق آماردانشکده بهداشت دانشگاه میشیگان که در سال 2007ارائه شده، حدود 60% افراد نخاعی مبتلا به اضافه وزن و چاقی هستند. افراد نخاعی به میزان کمی کالری می سوزانند و توده عضلانی خود را از دست می دهند. این مسئله نه تنها می تواند منجر به دیابت شود بلکه سایر شرایط ثانویه از جمله کلسترول بالا ، بیماری عروق کرونری و بیماریهای قلبی عروقی را سبب می گردد.
شما چه کاری می توانید انجام دهید؟
افرادی که شرایط ابتلا به دیابت را دارند ،بایستی همان توصیه هایی را که به افراد دیابتی می شود، دنبال کنند.
از طریق کاهش وزن و انجام فعالیت بدنی، می توانید ایجاد دیابت را به تاخیر بیاندازید و حتی میزان گلوکز خون خود را تا حد طبیعی کاهش دهید. در مورد سایر راه حلهای احتمالی برای کاهش خطر دیابت، با پزشکتان مشورت کنید.
رژیم غذایی خود را به هم نزنید. در عوض تغییرات جزیی در عادات غذائی خود ایجاد نمائید.
کاهش وزن خود را با جدیت دنبال کنید .مثلا" یک پوند(حدود 450گرم )در هفته کاهش دهید.
حداقل 30 دقیقه در روز فعالیت بدنی داشته باشید.
تشخیص و درمان :
تشخیص بیماری با یک آزمایش ادرار معمولی شروع می شود. بالا بودن میزان گلوکز در ادرار، یا زیاد بودن آن در آزمایشات FPG یا OGTT از علائم شاخص بیماری هستند. افرادی که در معرض دیابت تشخیص داده می شوند، معمولا" طی 10 سال ،دیابت در آنها بروز پیدا می کند. با ایجاد تغییرات صحیح در رژیم غذایی و انجام ورزش، این افراد دیابت خود را می توانند به تاخیر بیاندازند و یا حتی از ایجاد آن پیشگیری کنند. بنابراین، کنترل افرادی که در معرض خطر دیابت هستند و انجام اقدامات پیشگیری کننده برای آنان بسیار مهم است.
هدف از درمان این است که میزان قند خون تا آنجا که امکان دارد نزدیک به حد طبیعی نگهداشته شود. روش درمانی برای هر شخصی متفاوت است. مهم این است که در مورد وضعیت خودتان آگاهی کامل داشته باشید.
پزشکتان به شما کمک خواهد کرد ،که مناسب ترین برنامه درمانی را انتخاب کنید .ولی شما مسئول حفظ سلامتی خودتان هستید. بعد از تشخیص دیابت نکاتی وجود دارند که شما باید برای حفظ سلامتی خود و پیشگیری از دیابت و کنترل آن رعایت کنید.
رژیم غذایی :
رژیم غذایی در درمان دیابت اهمیت فوق العاده ای دارد. شناخت آنچه که می خورید، می تواند بسیار مهم باشد. بنابراین در اینجا بعضی از راهنمایی های کلی ارائه می گردد:
زمانهای خوردنتان را منظم کنید و هرگز هیچکدام از وعده های غذایی خود را حذف نکنید.
از خوردن غذاهای آماده جهت رفع گرسنگی و بالا رفتن قند خون خودداری نمائید.
مصرف شیرینی و دسر را محدود کنید. هشیار باشید که آنها در یک لحظه شما را فریب خواهند داد.
از مصرف روغن های اشباع شده پرهیز نمائید.
از مصرف نوشیدنی های الکلی خودداری کنید.
از آب یا نوشابه های بدون الکل استفاده کنید. ( شیرین کننده های مصنوعی معمولا" می توانند همانند شکر بر روی میزان گلوکز خون شماتاثیر داشته باشند ).
از غذاهایی استفاده کنید که حاوی فیبر زیادی هستند ( بعضی از مطالعات نشان داده که رژیم های غذایی فیبردار به کاهش سطح گلوکز خون کمک می کنند. )
ورزش و استرس : مطالعات نشان داده اند که انجام فعالیت بدنی متوسط ،بمدت 30 دقیقه در روز، 5 تا 10 درصدباعث کاهش وزن شده و شانس ابتلاء به دیابت را 58% کاهش می دهد. ( ADD- 2007 )
ورزش و فعالیت بدنی می توانند کمک نمایند ،ولی انحام آنهابرای افراد نخاعی با مشکلاتی همراه است. در این مورد با پزشکتان یا گروه مراقبین خود هماهنگ کنید تا یک برنامه مناسب ورزشی و فعالیت بدنی برای شما طراحی نمایند. برنامه ورزشی روزانه می تواند کمک کند که از استرس شما نیزکاسته شود ،چرا که استرس می تواند دیابت شما را بدتر کند.
علاوه بر ورزش، شما بایستی روشهای دیگری را پیدا کنید تا هر گونه مشکل را بر طرف نموده و آرامش داشته باشید و از استرس خلاص شوید.
تنظیم خواب مناسب :
مطالعات اخیر نشان داده اند که خواب در کنترل وزن شما می تواند نقش کلیدی داشته باشد. این موضوع را ورونا و همکارانش در سال 2005 تحقیق کرده اند. مصرف همزمان داروهای مختلف، برنامه های کاری و برنامه های روزانه زندگی افراد از مواردی هستندکه می توانند بر روی خواب افراد تاثیر گذار باشند. بنابراین در صورت امکان، بایستی برنامه های کاری طوری تنظیم شوند که به فرد اجازه دهند تا به اندازه کافی بخوابد.
نکاتی در مورد دیابت شما :
چنانچه تشخیص داده شود که شما دیابت دارید، آنچه که اهمیت زیادی دارد این است که توجه خاصی به بدنتان داشته باشید. وجود مشکلات در سیستم گردش خون می توانند منجر به تغییراتی در بینائی، عوارض قلبی و حتی قطع عضو در فرد شود. برای جلوگیری از بروز این عوارض بایستی شما در مورد سلامتی قلبتان با استفاده از آزمایشات واقدامات مربوطه از جمله کنترل وزن، فشار خون، کلسترول و بیماریهای قلبی اطلاعات لازم را بدست آورده و دائما" آنها را زیر نظر بگیرید. شما باید با پزشکتان در مورد آزمایشاتی که برایتان مفید است ،مشورت نمائید. اگر عفونت یا بیماری دارید، مهم است که حتما" به پزشک مراجعه کنید. چرا که عفونت ها و تب می توانند بر روی میزان انسولین بدنتان تاثیر گذار باشند. همچنین شما بایستی به دقت پوست بدنتان را نگاه کنید. باید توجه ویژه ای به پوست پاهای خود داشته باشید ،زیرا زخم شدن پوست پاها از عوارض مهم دیابت هستند. بنابراین مراقبت از پاها مخصوصا" برای افراد نخاعی اهمیت فوق العاده ای دارد. به همین علت پوشیدن جورابهای آزاد و گشاد و استفاده از کفشهای نرم و راحت که پاها را به نحوی مناسب پوشش می دهند و همچنین کوتاه و مرتب نگهداشتن ناخن های پاها توصیه می شود. توجه داشته باشید که همیشه هر چیز غیر عادی را سریعا"به پزشکتان اطلاع دهید.
به یاد داشته باشید:
از آنجا که مجروجین نخاعی نیز با همان علل و خطرات افراد سالم در معرض دیابت قرار دارند، آنان نیز می توانند از همان توصیه هائی که در مورد رژیم غذایی، کنترل وزن، ورزش و کنترل استرس شده استفاده نمایند. کنترل دقیق دیابت همیشه نتایج بسیار خوبی را بدنبال داشته است. چنانچه پزشکتان صلاح می داند شما می توانید اندازه گیری میزان گلوکز خونتان و مصرف انسولین را شخصا" یاد بگیرید و به تنظیم رژیم غذایی و ورزش بپردازید. سعی کنید به پزشکانی مراجعه نمائید که در مورد ضایعات نخاعی و دیابت تخصص دارند و بهتر است که در این مورد به مراکز ضایعات نخاعی محل زندگی خود مراجعه نمائید. چنانچه نتوانید پزشکی را که در هر دو مورد تخصص داشته باشد پیدا کنید، توصیه می شود به دو پزشک که مایل به همکاری با یکدیگر باشند، مراجعه کنید.
بخاطر داشته باشید که :
دیابت حاصل ترکیبی از علل ارثی و شیوه زندگی از جمله داشتن اضافه وزن می باشد.
افراد دارای آسیب نخاعی به دلیل کاهش فعالیت و داشتن اضافه وزن و همچنین تغییرات متابولیسمی بعد از ضایعه نخاعی ،بیشتر در معرض خطر دیابت قرار دارند.
تغذیه، ورزش، کاهش وزن سه کلید اصلی پیشگیری از دیابت محسوب می شوند.
****
منبع:مقاله: "دیابت وضایعات نخاعی "-مترجم:مهندس عباس کاشی ( ohealth2007@yahoo.com)- انتشار : مرکز ضایعات نخاعی جانبازان
این روزها بیشتر و بیشتر در مورد خستگی می شنویم. اما چه کسی مراقب است؟ آیا خستگی تنها بخشی از دوره پیری محسوب می شود؟ خوب، حقیقت این است که، اطلاعات جدید نشان می دهند که خستگی می تواند مهمتر از آن باشد که هر یک از ما فکرش را می کنیم.
تحقیقاتی که طی سالیان متمادی، در جاهای مختلف در مورد افراد مشخصی بعمل آمده نشان می دهند که خستگی تا حدی در بین افراد مبتلا به آسیب نخاعی قابل پیش بینی است. مطالعات انجام شده بر روی سیصد نفر از مجروحین انگلیسی که بیش از 23 سال با ضایعات طناب نخاعی زندگی کرده اند، نشان می دهد که در بیش از نیمی از آنان پدیده خستگی و علائم مربوط به آن گزارش شده است.
بطور کلی افراد خسته دقیقا" چه کسانی هستند؟
آن دسته از افرادی که خسته گزارش شده بودند ،تنها جزو افراد پیر نبودند: متوسط سن آنان 57 سال بوده و همچنین اکثر آنها سطح ضایعات نخاعی بالاتری داشتند. بعلاوه مشخص شد که زنان نخاعی در معرض خطر بیشتری قرار دارند. سه سال اول، موقعی که اولین مصاحبه با افراد تحت نظر انجام شد، بیشتر همان افراد از نظر بهداشت عمومی در وضعیت ضعیف تری قرار داشتند. از نظر برنامه های تندرستی و ورزش در سطح پائینی قرار گرفته بودند و بر اساس آزمایشات سلامت روانی نیز دررتبه پائینتری جای گرفته بودند. بنابراین می توان گفت، با این اوضاع آنها خسته بودند.
بطور کلی خستگی چه مفهومی دارد؟
این تحقیقات نشان می دهد که وجود خستگی در افراد دچار آسیب نخاعی در شرایط حاضر می تواند در طولانی مدت عوارضی را در پی داشته باشد .در تحقیقات کشور انگلیس، خستگی های مربوط به سالهای قبل ( گذشته ) با افسردگی های کنونی افراد و همچنین با کاهش احساس سلامت و رضایتمندی از زندگی مرتبط بود. بعلاوه گزارش شده بود که مجروحین دارای پدیده خستگی وقت کمتری را خارج از منزل سپری می کردند و کمتر وارد جامعه می شدند. بخصوص خستگی به مرور به درد بازوها و شانه منجر می شد و فرد را به استفاده بیشتر از تجهیزات پزشکی و کمک های فیزیکی دیگران نیازمند می ساخت.
چرا من ( بعنوان یک فرد نخاعی ) خسته ترم؟
شاید وجود معلولیت خستگی زیادی همراه داشته باشد. در باره آن فکر کنید. ضایعه نخاعی صرف نظر از سطح نیازمندیهایش فرد را مجبور می کند تا همان فعالیتهای ما را سختر، کندتر و با راحتی کمتری انجام دهد. با گذشت زمان، اندامها فرسوده می شوند و انرژی بدن تحلیل می رود. البته حتی اگر ضایعه نخاعی نیزوجود نداشته باشد، چیزهای زیادی وجود دارند که با خستگی مرتبط هستند: از جمله
جنسیت مثل زن بودن ، گزارشات مربوط به خستگی در میان زنان 2 تا 3 بار شایعتر از مردان است.
عوارض حاصله از مصرف الکل و استفاده نادرست ازداروها و یا حتی مصرف برخی از داروها.
نگرانی ها، مشاغل پر دغدغه و طاقت فرسا ،همچنین مشاغلی که (فعالیت کاری کمی دارند)و مشاغل بی اهمیت و کم درآمد.
دردهای مزمن
شرایط روانشناسی یا روانپزشکی
خستگی همچنین ممکن است با چیزهای دیگری مرتبط باشد از جمله کاهش انگیزه، فعالیت های فکری طولانی و یا حتی کسالت. خستگی امکان دارد ناشی از مشکلات روانپزشکی فرد مثل : اختلالات خلقی، اضطراب یا حملات مربوط به ترس ناگهانی باشد. در هر حال، خستگی مداوم صرف نظر از علت آن و نیز احساسات ناشی از تاثیر عدم توانایی در انجام کار و عدم برقراری روابط فردی، منجر به افزایش شدت آن و فشارهای روانی می گردد.
چه کار می توان کرد؟
چنانچه شما خستگی را تجربه می کنید بایستی از خودتان چند سئوال بپرسید. اول اینکه بسیار مفید خواهد بود که مشخص شود آیا خستگی شما مثل حالات بعد از ضایعه نخاعی فیزیکی است یا ناشی از مشکلات روحی و روانی می باشد. چند راه وجود دارد که بوسیله دکتر " دیوید کاترن دال " برای تشخیص علت جسمی یا روحی بودن خستگی پیشنهاد شده است:
خستگیهای جسمی معمولا" دوره کوتاه تری نسبت به خستگیهای روانی دارند.
خستگیهای جسمی با خستگیهای ناشی از فشارهای روحی و روانی ارتباطی ندارند.
خستگیهای جسمی در اوایل شب و در شب بدتر می شوند، و با خوابیدن واستراحت برطرف می گردند ولی خستگیهای روحی درزمان صبح بدتر می شوند واستراحت و خواب نیزروی آنها تاثیر نداشته و یا حتی بدتر می شوند.
خستگیهای جسمی معمولا"با تداوم بدتر می شوند، در حالیکه خستگیهای روانی نوسان دارند.
خستگیهای جسمی با انجام فعالیت و کار بیش از حد بدتر می شوند ولی میزان خستگیهای روانی با فعالیت تقلیل می یابد لذا معمولا" در وظایف و مسئولیتهای فرد اختلال ایجاد نمی کند.
بخاطر بسپارید که موارد فوق تنها نکاتی از شاخص های پیشنهادی هستند و هنوز هم مورد تائید قرار نگرفته اند.
در هر حال بهتر است، سئوالات زیر و جوابهای آنها را برای خودتان مورد بررسی قرار دهید:
میزان شدت خستگی شما چقدر است؟
چه فعالیت هایی خستگی شما را بدتر می کند و چه فعالیتهایی باعث تقلیل آن می شود؟
استراحت، پایان هفته و تعطیلات چه اثری برروی آن دارند؟ چنانچه مایل باشید، شما می توانید دفترچه یادداشتی تهیه کنید که در آن میزان شدت خستگی و نحوه تاثیر خستگی را بر روی مواردی از جمله رژیم غذایی، وضعیت خواب و توانائی در انجام کارها، مسئولیتهای روزمره ثبت وپیگیری نمائید.
جوابهای شما به این سئوالات و دفترچه مذکور را به دکترتان نشان دهید. این موضوع به شما وپزشکتان کمک خواهد کرد که نقش هرگونه شرایط پزشکی دیگر، و موضوعات جسمی، اجتماعی و یا روانی را که ممکن است در خستگی شما اثر داشته باشند، مشخص نماید. انجام برخی از آزمایشات می تواند برای شما مفید باشد. چنانچه اضافه وزن دارید، پزشکان ممکن است برایتان آزمایشات سرم گلوکز و الکترولیتهای بدن را نیز درخواست کند. و حتی بسته به وضعیت شما، مسافرتهای اخیر و یا تشخیص های داده شده ،امکان دارد درخواست آزمایشات دیگری را نیز داشته باشد:
من باید چه کنم؟ آیا داروئی وجود دارد؟
متاسفانه، برای خستگی های جسمی بندرت از دارو استفاده می شود مگر آنکه درمان عارضه خاصی نظیر سردرد یا دردهای عضلانی مطرح باشد.
چه چیزهائی وجود دارند که ممکن است پزشک به شما پیشنهاد دهد:
برنامه تان را مجددا" هماهنگ کنید و کارهای مهم خود را در زمانهایی قرار دهید که حداکثر انرژی را دارید و در سایر زمانها استراحت کنید.
فعالیتهای جسمی خود را با کمک گرفتن از دیگران کاهش دهید. ویلچری سبکتر و یا در صورت امکان از نوع برقی استفاده کنید و فعالیتهای غیر ضروری خود را حذف نمائید. پزشکتان می تواند حامی شما باشد و به شما کمک کند تا از طریق بیمه درخواستهای مورد نیاز خود را پیگیری کنید.
مقدار استراحت خود را افزایش دهید.
توجه داشته باشید که آیا ورزش، رژیم غذایی، خواب و یا کنترل استرس می تواند مفید باشد یا خیر؟ فعالیتهای جسمی ضروری چیزی نیستند که خستگی شما را بدتر کنند و گر نه شما حتی ،بیشتر از حالت خود خارج می شوید و قدرت خود را نیز بیشتر از دست می دهید .در نتیجه تنها مشکل را بدتر خواهید کرد.
روی کیفیت زندگی خود دقت کنید. اهداف خودتان را تعیین نمائید و اجازه دهید انرژی تان صرف چیزهایی شود که برای شما بیشترین معنی و ارزش را دارند. آیا اگر خودتان لباس خود را بپوشید واقعا" خوشحالتر می شوید یا وقتتان را با دوستان، خانواده و یا نوه های خود سپری نمائید؟
اگر چند سالی را با آسیب نخاعی زندگی کرده اید و در بخشی از زندگی خود احساس خستگی می کنید، با جدیت پزشک و مراقبین بهداشتی خود و حتی افرادی را که در اطراف شما هستند را مطلع سازید. مهمترین موضوع این است که شما باید خستگی خود را جدی بگیرید. پیگیری موارد مورد نیاز جهت کاهش خستگی شما ،از اهمیت زیادی برخورد دارند. تنها موقعی مجاز به درنگ هستید که ثابت کنید در وضعیت خوبی قرار گرفته اید.
این مقاله یکی از 20 مقاله آموزشی است که طی همکاری بیمارستان Craig و مرکز آموزش و تحقیقات توانبخشی و سالمندی افراد نخاعی تهیه شده است.
***
منبع: مقاله " خستگی " -مترجم : مهندس عباس کاشی ( ohealth2007@yahoo.com) - فروردین 1387 - برگرفته از سایت بیمارستان Craig
healthresources@craighosital.org