آرمان تحقق شهر بدون مانع

١

فائزه اعتماد شیخ الاسلامی
دانشجوی کارشناسی ارشد معماری شهید بهشتی
آدرس: اوین، بلوار دانشجو، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده معماری و شهرسازی
F_ ete @ yahoo.com
چکیده: یکی از اصول پذیرفته شده در بین فلا سفه اصل حرکت است . آنها بر این عقیده اند
که جهان سراسر در حرکت است و حرکت انسان عبارت است از تغییر و تحول و سیر
تدریجی هر موجود برای رس اندن قوای ذخیره شده در خود به فعلی ت. از این رو باید برای
کلیه اقشار جامعه امکانات لازم برای سیر و پیشرفت فراهم باشد . افراد معلول و جانباز نیز از
این اصل مستثنی نیستند و محیط شهری باید به گونه ای طراحی و مناسب سازی گردد تا
بتوانند از کلیه امکانات آن بهره گیرند.
شبکه معابر در هر شهر، عام ل ارتباطی کلیه فضاهای شهری است که با مناسب سازی آن
برای فرد معلول ، بسیاری از مشکلات این قشر از جامعه حل می شود . برای دستیابی به روش
مناسب سازی، در ابتدا مشکلات شبکه معابر پیاده و شبکه ارتباطی پیاده و سواره برای
معلولین و جانبازان در محله مورد بررسی ، در دو بخش خصوصیات فیزیکی و موانع شناسای ی
می شود . مشکلات به تفکیک در مورد معابر درجه یک و دو و سه ارائه شده و سپس
راهکارهایی در دو بخش بهسازی و نوسازی به صورت ضوابط و توصیه ها ارائه می گردد.
در مبحث خصوصیات فیزیکی سطح، عرض، جنس و شیب طولی و عرضی و در مبحث موانع
فیزیکی موانع موقت و موانع دائم بررسی می گردند.
واژه های کلیدی: محیط بدون مانع، معلولیت، معلول جسمی- حرکتی، موانع فیزیکی، شبکه ارتباطی
١. مقدمه
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، ده درصد جمعیت جهان به نوعی دچار معلولیت جسمی هستند .
(سازمان ملل متحد، 73 ) پس از جنگهای جهانی اول و دوم با توجه به کثرت جمعیت معلول، موضوع
مناسب سازی مورد توجه قرار گرفت . "در سا ل 1982 در سی و هفتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان
ملل متحد سند ارزشمندی تحت عنوان برنامه اقدام جهانی برای معلولان به تصویب رسید و دهه 1983 تا
1992 دهه معلولان نامیده شد . در بند 21 این بیانیه آمده است که محیط عمده تاثیرات اختلال یا
( معلولیت را بر زندگی فرد تامین می کند." (نورانی، 82
٢
در کشور ما موضوع مناسب سازی پس از پایان جنگ تحمیلی و معلولیت بسیاری از رزمندگان اسلام مورد
توجه واقع شد و تاکنون اقداماتی در این زمینه صورت گرفته است . آیین نامه شورای عالی معماری و
شهرسازی که در سال 1368 تنظیم شد ؛ نقطه عطفی در پرداخ تن به این امر در کشور ماست . البته
بیشتر تحقیقات و مطالعات صورت گرفته، کلیت مساله را مدنظر قرار داده اند و مطالعات موردی کمتر در
این زمینه صورت گرفته است. در این پژوهش به ارائه روش مناسب سازی معابرشهری می پردازیم.
نگارنده سرپرستی فاز تحقیقاتی و طراحی پروژه مناسب سازی مهر شهر کرج برای معلولان و جانبازان را
در شرکت مهندسین مشاور نقش کوثر برعهده داشته است.
٢. محیط شهری و فرد معلول
معلولین جسمانی را که ناتوانایی یا عدم توانایی کامل در فعالیتهای اعضا بدنی خود دارند، می توان به دو
دسته معلولین حسی و معلولین جسمی - حرکتی تقسیم کرد. نابینایان و ناشنوایان، معلولین حسی می
باشند. معلول جسمی - حرکتی فردی است که به هر علت دچار ضعف، اختلال و یا عدم توانایی در
اندامهای حسی و حرکتی است و برای تحرک نیاز به استفاده از پاره ای وسایل کمکی داشته باشد . (مرکز
( تحقیقات ساختمان و مسکن، 68
معلولین جسمی - حرکتی را به دو گروه بزرگ معلولین نیمه متحرک و معلولین استفاده کننده از صندلی
چرخدار تقسیم می شوند . از آنجا که بیشترین مشکل حرکتی را افراد معلول استفاده کننده از صندلی
چرخدار دارند و پردردسرترین وسیله کمکی از نظر حجم، وزن و اشغال جا صندل ی چرخدار است؛
(سورنسن، 70 ) به هنگام طراحی یا مناسب سازی برای معلولین با در نظر گرفتن این گروه از معلولین، به
طور حتم مسائل معلولین نیمه متحرک نیز مرتفع می شود . از این رو صندلی چرخدار بدلیل دارا بودن
بیشترین محدودیت در میان سایر وسایل حرکتی مبنا قرار داده می شود.
سازمان بهداشت جهانی در سال 1981 توانبخشی را اولین پاسخ به ن اتوانی و معلولیت تعریف کرده است؛
که به سه مرحله توانبخشی پزشکی، توانبخشی حرفه ای و توانبخشی اجتماعی قابل تقسیم است . یکی از
مسائلی که در توانبخشی اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد، مناسب سازی اماکن شخصی و اجتماعی و
ابزار فرد معلول برای کم کردن مشکلات روزمره اوست . این امر می تواند در خودکفایی و بهبود روانی
معلول و در بازگرداندن او به زندگی نقشی مهم ایفا کند.
با مطالعه نیازهای فیزیکی کلیه معلولین اعم از نابینایان، ناشنوایان و معلولان جسمی و چگونگی مناسب
سازی برای هر گروه به این نتیجه می رسیم که:
در مورد نابینایان، استفاده از علایم قابل لمس و صوتی و نیز اختلاف جنسیت کف در مواقع خطر 􀂃
توصیه می شود . ولی استفاده از کفپوش با جنسهای بسیار متنوع به دلیل به اشتباه انداختن قوه تشخیص
آنها مفید نخواهد بود.
در مورد ناشنوایان، تعبیه هر نوع علایم تصویری در کنار علایم هشدار دهنده صوتی، نیازهای این 􀂃
٣
گروه را برآورده می کند و در مورد مسائل دیگر با افراد سالم تفاوتی ندارد.
محدودیتهای معلول استفاده کننده از صندلی چرخدار عبارتند از: 1- در سطحی پایین تر از دیگران 􀂃
قرار می گیرند (محدودیت ارتفاع)؛ 2- از دیگران پهن تر هستند (محدودیت در عرض)؛ 3- فقط جاهایی
می توانند بروند که برای صندلی ممکن باشد (محدودیت تحرک و عبور از اختلاف سطح)
به منظور مناسب سازی موردی محیط شهری برای معلولین و جانیازان، ابتدا به شناسایی مشکلات و
موانع محیط می پردازیم و سپس راه حلهای اجرایی مناسب و در نهایت ضوابط مناسب سازی در هر
بخش ارائه می گردد. عمده مشکلات فرد معلول در محیط شهری به شبکه معابر و مبلمان شهری مربوط
می شود که در این پژوهش به شبکه معابر مدنظر می باشد. شبکه معابر در هر محله خود شامل شبکه
پیاده و شبکه ارتباطی پیاده و سواره می باشد؛ که در جهت دستیابی به ضوابط مناسب سازی، مسائل و
مشکلات هر دو شبکه شناسایی می گردد.
٣. مناسب سازی شبکه پیاده
پیاده رو ها معابری هستند که برای تامین دسترسی های پیاده طراحی می شوند و در امتداد و به موازات
سواره رو قرار می گیرند. طراحی صحیح پیاده رو تاثیر بسزایی بر افزایش کاربری، ایمنی و دسترسی
عابرین پیاده بخصوص افراد معلول خواهد داشت؛ چرا که جریان طبیعی زندگی فرد معلول به شبکه
دسترسی پیاده وابسته بوده و الگوی غالب حرکتی معلولین، حرکت پیاده است و تمامی عناصر و شبکه
های ارتباطی در ابتدا با حرکت پیاده برای معلول طراحی می شود.
١.شناسایی وضعیت معابر پیاده برای فرد معلول ‐٣
از مهمترین مسائلی که باید در ایجاد محیط بدون مانع در نظر گرفته شود، تامین حرکت مداوم و عدم
قطع حرکت پیاده است. مسائلی که در مسیر حرکت پیاده اختلال ایجاد میکنند، بخشی مربوط به
خصوصیات فیزیکی معابر هستند و بخشی دیگر به موانع فیزیکی موجود برمی گردد. هر یک از موانع و
مسائل باید در محل شناسایی شده و کروکی یا عکس از آن تهیه گردد.
در بررسی مشکلات شبکه پیاده که به خصوصیات فیزیکی مربوط می شود، موارد زیر باید مورد بررسی
قرار گیرد:
الف: سطح شبکه پیاده : حریم پیاده رو باید در طول مسیر مشخص باشد تا ضمن حفظ پیوستگی برای
حرکت فرد معلول، امنیت او نیز تضمین گردد.
ب: عرض شبکه پیاده : حداقل عرض معبر برای عبور فرد استفاده کننده از صندلی چرخدار باید 90
سانتیمتر باشد . لذا معابر پیاده ای که کم عرض هستند باید با کم کردن عرض سواره رو و یا حذف موانع
موجود در آنها مناسب سازی گردند.
ج: شیب شبکه پیاده: سطوح شیبدار حداکثر با شیب 8 درصد برای عبور معلولین قابل قبول است؛ شیب
٤
طولی زیاد باعث می شود که هر حرکت صندلی چرخ دار به سمت بالای شیب، آن را به سمت پایین براند .
در حرکت به سمت پایین شیب نیز به همین دلیل فرد معلول قادر به کنترل صندلی چرخدار نخواهد بود .
در چنین کوچه هایی حرکت معلول بدون همراه امکان پذیر نیست. در معابر کم شیب (شیب طولی
پیاده) رامپ حرکتی با شیب کم (حداکثر% 8) توصیه می شود . در پیاده رو های پرشیب (مقابل پارکینگ
منازل که برای دسترسی اتومبیل شیبهای تندی در پیاده رو ها ایجاد شده ) به صورت پله ای شیب مرتفع
گردد تا پیوستگی پیاده رو حفظ شود . فاصله بین هر دو پله باید 90 سانتیمتر عرض داشته باشد که می
توان با رعایت شیب مجاز شیبدار نیز باشد. (ارتفاع هر پله می تواند تا 2 سانتیمتر باشد)
حرکت صندلی چرخدار بر روی شیب عرضی، ایجاد عدم تعادل در چرخهای آن می نماید . این اختلاف
ارتفاع در چرخهای دو طرف صندلی باعث لغزش و سرنگونی خواهد گردید . لذا شیبهای عرضی در پیاده رو
ها برای عبور فرد معلول پذیرفته نیست و باید مرتفع گردد. دو راهکار زیر به این منظور ارائه می شود:
90 مسطح شود و رامپ 12 % با حفاظ مناسب در دو ارتفاع 85 و 60 سانتیمتر cm پیاده رو تا عرض 􀂃
( ضمن سرپوشیده کردن جوی آب و حفظ وضع موجود در سمت دیگر معبر، ایجاد گردد. (تصویر 1
پیاده رو تا عرض 90 سانتیمتر مسطح شود و سطح شیب دار 8% با کم کردن عرض خیابان ایجاد 􀂃
( شود تا ارتباط پیاده رو و سواره رو به سهولت صورت گیرد. (تصویر 2
٩٠cm ٩٠ تصویر ٢: رامپ با شیب ٨% بعد از معبر cm تصویر ١: رامپ با شیب ١٢ % بعد از معبر
د: جنس شبکه پیاده : معابر با پوشش نامناسب (خاکی، سنگریزه و ... )، تنوع مصالح مصرفی در پوشش کف
در مسیر کوتاه، کفهای لغزنده و سست، پستی و بلندی در کفسازی باید مورد توجه قرار گرفته شود و
راهکارهای لا زم برای مناسب سازی چنین مسیرهایی داده شود . "معبر بهتر است سنگفرش، سیمان یا
( آسفالت شود." (پیرموره، 73
موانع فیزیکی به دو دسته موانع موقت و موانع دائم تقسیم می شوند. از موانع موقت به مواردی چون
مصالح ساختمانی، زباله، دستفروشی در پیاده رو و کندن پیاده رو برای تاسیسات شهری، پارک اتومبیل،
دکه ها و دستفروشی ها می توان اشاره کرد. از موانع دائم که از عرض مسیر پیاده می کاهد به جدول،
فنس، درختان و فضای سبز، گیاهان با شاخه های پهن و خاردار، تیرهای برق، علایم راهنمایی و صندوق
پست، باجه های تلفن عمومی و دکه های وسط پیاده رو، پلهای فلزی بر روی کانالهای عبور تاسیسات و
کانالهای آب و وجود اختلاف سطح می توان اشاره کرد که به صورتهای مختلف می تواند مرتفع شود.
به طور موردی در اینجا به مناسب سازی معبر دارای مانع تیر برق و درخت پرداخته می شود و راه حلهای
٥
مناسب سازی زیر توصیه می گرد ند که با توجه به شرایط یکی از موارد انتخاب می گردد . همین روش ،
قابل استفاده در ارائه راهکارهایی برای رفع کلیه موانع دائم یا موقت می باشد.
80 سانتی متری از دیوار انتقال یابد و درختها و بوته ها در امتداد مسیر تیر - تیر برق به فاصله 90 􀂃
برق تغییر مکان داده شوند و عرض باغچه ها به منظور ایجاد معبر بدون مانع کاهش یابد؛ ضمن آنکه
( وضع موجود در یک طرف معبر حفظ شود. (تصویر 3
80 سانتیمتری پس از تیر برق ایجاد شود و درختان به قبل از مسیر 90 سانتیمتری منتقل - مسیر 90 􀂃
( شوند. (قرارگیری در محدوده دیوار تا تیر) و وضع موجود در یک طرف معبر حفظ شود. (تصویر 4
80 سانتی متری از دیوا ر انتقال یابد و درختان به سمت دیگر معبر منتقل - تیر برق به فاصله 90 􀂃
( شوند. جوی آبی بعد از تیر برق در لبه خیابان ایجاد شود. (تصویر 5
تصویر ٣: ایجاد معبر قبل از تیر تصویر ٤: کم کردن از عرض معبر سواره تصویر ٥: انتقال تیر به بعد از معبر
همانطور که گفته شد اتخاذ تصمیم در مورد توصیه های مطرح شده، منوط به درجه معابر در بافت شهری
است. همچنین معابر یک محله ویژگیها و خصوصیات مشابه دارند، لذا باید معابر با تفکیک به معابر درجه
یک، دو یا سه بررسی شده و راهکارهایی متناسب با ارزش معایر در نظر گرفته شود.
٢. تدوین راه حلهای شبکه پیاده ‐٣
فعالیتها و اقداماتی که امکان حرکت معلول در فضاهای شهر ی فراهم می کند ، از دو جنبه قابل بررسی و
مطالعه می باشند . اول مناسب سازی فضاهای موجود که با انجام تغییر اتی در ساختار کالبدی شهر همراه
است و دوم طراحی فضاهای مناسب حرکت افراد معلول که به ارائه ضوابط در این دو زمینه می پردازیم.
الف: ضوابط مناسب سازی شبکه معا بر پیاده : با بررسی عوامل مطرح شده در مورد شبکه پیاده به طور کلی
ضوابط و توصیه های مناسب سازی زیر مطرح می گردد.
90 برای عب ور معلول، حداقل در معبر یک سمت خیابان ایجاد گردد . cm معبر بدون مانع به عرض 􀀹
در معابری که درختان سبب کم عرض بود ن معبر می شوند ، چندین راه حل توصیه می شود : 1- انتقال
درختان به پیاده رو سمت دیگر خیابان 2- افزودن از عرض معبر سواره به پیاده رو برای ایجاد معبر پیاده
90 و ایجاد جوی آب پس ازآن. cm 90 پس از باغچه تا لبه خیابان. 3- انتقال درختان به پس از معبر cm
90 منتقل شوند، در غیر اینصورت مسیر cm در صورت امکان تی رهای چراغ برق به بعد از معبر 􀀹
90 بعد از تیر برق در معبر یک طرف خیابان ایجاد شود. cm
٦
90 می کاهند جابه جا شوند؛ از جمله cm کلیه موانع موقت که به هر دلیل از حداق ل عرض مفید 􀀹
عناصر مبلمان شهری مانند صندوق پست، صندوق صدقات، تلفن عمومی و علائم راهنمای و رانندگی.
در مواقع ضروری که سطح پیاده رو به هر علت حفاری می گردد، نصب پل موقت با حداقل عرض 􀀹
90 سانتیمتر با سطح غیر لغزنده الزامی است.
( تمامی اختلاف سطوح در طول مسیرهای حرکتی بوسیله رامپ کم شیب حل شود. ( شیب% 8 􀀹
حداقل 90 سانتیمتر از ع رض پله های موجود در پیاده رو ها به سطوح شیبدار یا رامپهای مناسب 􀀹
برای افراد معلول تبدیل شود.
10 (مانند تابلو، علائم، سایه بان مغازه ها و ...) تا ارتفاع حداقل cm هر نوع پیش آمدگی بیش از 􀀹
210 سانتیمتر بالا برده شود.
زنجیر و بلوکهای سیمانی ورودی کوچه ها برداشته شده و یا با استاندارد عبور معلولین حفظ گردند. 􀀹
کف کوچه ها تسطیح و کوبیده شود و چاله های کف کوچه ها با آسفالت یا خاک کوبیده پرگردد. 􀀹
از اختلاف پوششهای کف در یک مسیر کوتاه ممانعت شود. 􀀹
توصیه می گردد که بر هر یک از تصاویر و یا کروکیهای تهیه شده، بر اساس ضوابط ارائه شده راه حل یا
راه حلهای مناسب سازی ترسیم گردد.
ب: ضوابط نو سازی شبکه معابر پیاده
از آنجایی که اصل، تأ مین حرکت مداوم و عدم قطع حرکت پیاده است، قراردادن کلیه عناصری که 􀀹
موجب قطع حرکت متداوم می شود ممنوع می باشد . ازجمله؛ رامپ پارکینگ منازل، بازشوهای د ر و
پنجره ها به بیرون، شبکه های آهنی و نرده دریچه دسترسی به شبکه تأسیسات شهری.
حداقل عرض مفید 90 سانتیمتر برای پیاده ها در نظر گرفته شود به نحوی که هیچگونه مانعی اعم 􀀹
از باغچه، تیر برق،... درآن موجود نباشد.
در هنگام کندن کوچه به منظور رساندن تاسیسات شهری، پل فلزی موقت تعبیه گردد. 􀀹
کف کلیه پیاده روها با مصالح سخت، ثابت، غیر لغزنده، صاف و یکدست پوشیده شود . به این منظور 􀀹
بتن ماسه سنگ سیلیسی، ماکادام قیری، موزائیک، بتن آسفالتی پیشنهاد می گردد.
شبکه ها و در پوشهای واقع در مسیر پیاده همسطح معبر بوده و در غیر این ص ورت کناره آن با 􀀹
شیب مناسب با کف معبر هماهنگ شود.
کلیه معبر ها تا عرض 90 سانتیمتر هیچگونه شیب عرضی وجود نداشته باشد. 􀀹
اختلاف سطح انتهای یک رامپ در اتصال با خیابان یا پیاده رو بیش از 2 سانتیمتر نباشد. 􀀹
حد دخل و تصرف منازل تا ورودی ساختمان می باشد و مالکین ب ه هیچ نحو مجاز به دخل و تصرف 􀀹
در مسیر پیاده نیستند. لذا برای حفظ پیوستگی پیاده، رمپ پارکینگ باید از ورودی ساختمان أغاز گردد.
در مناطقی که طبق دستور شهرداری مجوز داده می شود پارکینگ دو بلوک مجاور باید کنار هم قرار
گیرد و سطح شیبدار با شیب 8 درصد برای رسیدن به آن سطح تعریف گردد.
٧
٤. مناسب سازی شبکه ارتباطی پیاده و سواره
در شبکه معابر شهری، شبکه ارتباطی پیاده رو و سواره رو دومین سیستم شهری است. در صورتی که این
شبکه برای استفاده فرد معلول طراحی یا مناسب سازی نشده باشد (حتی با مناسب سازی شبکه پیاده)،
در استفاده معلول از محیط شهری خلل وارد می شود.
روش مناسب سازی شبکه ارتباطی در دو بخش برای الف ) پل ارتباطی پیاده رو و سواره رو و ب ) پل
ارتباطی عابر پیاده مناسب فرد معلول بین دو معبر پیاده ارائه می گردد.
١. شناسایی وضعیت شبکه ارتباطی برای فرد معلول ‐٤
ابتدا در محله مورد بررسی به شناسایی مسائل پل ارتباطی پیاده رو و سواره رو می پردازیم و سپس پل
ارتباطی عابر پیاده که عمدتا در معابر درجه اول مطرح است، برای استفاده فرد معلول ارزیابی می شود.
الف) پل ارتباطی پیاده رو و سواره رو: پلهای نصب شده بر روی جویها و آبروها، ارتباط دهنده دو مسیر
پیاده و سواره هستند. تداخل سرعتهای مختلف حرکت عابرین پیاده و وسایل نقلیه به وسیله این پلها
انجام می گیرد. بنابراین پلهای مورد بحث باید دارای خصوصیاتی باشند که در عین فراهم آوردن گذری
راحت، خطر برای عابران را نیز به حداقل برسانند. برای مطالعه و بررسی نحوه عبور عابرین پیاده از روی
پلهای ارتباطی باید سطح، عرض، شیب، و جنس کف پل مورد توجه قرار گیرد. همچنین باید هیچ مانعی
که راه عبور را سد نماید بر روی پل ارتباطی قرار نگیرد. (قائم، 67 ) از این رو بررسی مشکلات شبکه
ارتباطی طبق جدول زیر صورت می گیرد و در محله مورد مناسب سازی کلیه موانع و مسائل شناسایی
شده و عکس تهیه می گردد تا سپس برطبق ضوابط و توصه های مناسب سازی، راه حل ارائه گردد.
جدول ١: بررسی مسائل و موانع شبکه راتباطی پیاده و سواره
مشکلات موجود (شبکه معابر ) – شبکه ارتباطی پیاده رو و سواره رو
مسائل
خصوصیات فیزیکی موانع فیزیکی
موانع موقت موانع دائم
نوع ارتباط
جنس
شیب
عرض
سطح
همسطح
زیر گذر
روگذر
وجود دست انداز بین پیاده رو و سواره رو
احداث جزیره یا جدول در وسط خیابان
نبودن جراغ راهنما در محل خط کشی عابر پیاده
پله بدون رمپ یا بالابر در پلهای عابر پیاده
بستن ورودی پل با زنجیر
جدول
وجود گودالیا حفره در وسط خط کشی
توقف وسائل نقلیه مقابل پل ارتباطی
حفر محل عبور عابر پیاده برای رساندن تاسیسات شهری
پل فلزی با نرده هایی در جهت مسیر حرکت
وجود شیارهای عرضی در سطح رامپ
کفهای لغزنده و سست
پستی و بلندی در کفسازی
شیب زیاد پل
عرض کم پل
قرارگیری رامپ ارتباطی در خیابان
مشخص نبودن حریم پیاده رو
مشخص نبودن محل خط کشی در خیابان
شبکه پیاده رو و سوارهرو
٨
ب) محل خط کشی عابر پیاده: عابرین پیاده برای قطع سواره رو ناگزیر به عبور از محل خط کشی عابر
پیاده هستند. این مسیر ها باید دارای شرایطی باشند که عابرین پیاده اعم از سالم و معلول بتوانند حرکتی
ایمن، راحت و در عین حال سریع داشته باشند. (قائم، 67 ) دو راه حل زیر برای پل ارتباطی عابر پیاده
ارائه می شود، که با توجه به شرائط موجود می تواند یکی از آنها انتخاب گردد.
پلهای هوایی یا زیرزمینی که جهت عبور عابرین پیاده احداث می شوند، باید حتما به رامپ و یا 􀂃
وسایل مکانیکی بالابرنده و پایین آورنده مجهز باشند. (تصویر 7) در تقاطع های اصلی و شلوغ که امکان
گذر معلول از سطح همسطح وجود ندارد و پل روگذر عابر پیاده داریم، یا باید رامپهای طویل ساخته شود
و یا پل با استفاده ازصفحه بالا بر مناسب سازی شود.
تصویر ٦: پل هوایی عابر پیاده با صفحه بالابر و بزرگنمایی آن
در هنگامیکه امکان گذر معلول از همسطح پیاده وجود دارد، محل عبور معلول باید مناسب سازی 􀂃
شود. مسیر گذر باید توسط خط کشی مشخص شده و جدول وسط در محل عبور معلول به عرض 150
( سانتیمتر مسطح شود (حداکثر 2 سانتیمتر ارتفاع) تا امکان عبور صندلی چرخدار فراهم شود،(تصویر 7
لازم است جوی آبرو محل ارتباط پیاه و سواره سرپوشیده گردد. مسائل بررسی شده در مورد پلهای
ارتباطی پیاده رو و سواره رو در اینجا باید شناسایی و لحاظ شود.
تصویر ٧: خط کشی عابر پیاده با خطوط زرد رنگ و تسطیح جدول وسط خیابان
٢. تدوین راه حلهای شبکه ارتباطی پیاده و سواره ‐٤
الف: ضوابط بهسازی (مناسب سازی)پلهای ارتباطی پیاده رو وسواره رو
2.00
2.00
1.50
٩
تعبیه پل ارتباطی قابل دسترس بین پیاده رو و سواره رو در هر 500 متر و با حداقل عرض 90 􀀹
سانتیمتر الزامی است.
(90cm عرض پلهای موجود در امتداد مسیر پیاده رو با عرض پیاده رو برابر گردد. (حداقل 􀀹
ارتباط پیاده رو و سواره رو و کوچه با رمپ باید حداقل در انتها و ابتدای کوچه تعبیه گردند. 􀀹
محل ارتباط پیاده رو و سواره رو دارای علائم حسی قابل تشخیص برای نابینایان باشد. 􀀹
جزیره وسط خیابان در محل خط کشی عابر پیاده باید حذف شود. 􀀹
نصب چراغ راهنمایی مجهز به علائم هشدار دهنده صوتی که در کنترل شخص معلول باشد در 􀀹
تقاطع ها توصیه می گردد.
کفسازی محل خط کشی عابر پیاده با بافت و رنگ متفاوت اجرا گردد تا برای افراد نابینا قابل 􀀹
تشخیص باشد.
حداکثر شیب عرضی پیاده رو 2 درصد و حداکثر شیب طولی 8 درصد باشد. حداکثر شیب قسمت 􀀹
اتصال بین دو پیاده رو که نسبت به هم اختلاف سطح دارند در سر پیچ 3 درصد باشد.
اختلاف سطح پیاده و سواره رو بوسیله پلهای با شیب کم حل گردد. 􀀹
سطح پلها باید با بتن که ماده ای سخت و ثابت و غیر لغزنده است پر شود و در صورت وجود پلهای 􀀹
فلزی شیار دار چنانچه فاصله شیارها بیش از 2 سانتیمتر باشد باید با مصالح سخت پر شود.
در کناره های عرضی پل ارتباطی، تعبیه لبه محسوس به ارتفاع حداقل 5 سانتیمتر با رنگ متضاد با 􀀹
محیط الزامی است.
در طرفین عرضی پل ارتباطی بین پیاده رو و خیابان، تعبیه حفاظ مناسب مطابق با ضوابط میله 􀀹
های دستگرد الزامی است.
محل عبور عابر پیاده در سواره ها باید اصلاح، تسطیح و بصورت خط کشی با حداقل عرض 150 􀀹
سانتیمتر و قابل دسترسی به پیاده رو باشد.
وجود پلهای ارتباطی در امتداد کلیه خط کشیهای عابر پیاده الزامی است. 􀀹
ب) ضوابط نوسازی
ایجاد جدول یا اختلاف سطح بین پیاده رو و سواره رو الزامی است. 􀀹
ایجاد جدول به ارتفاع حداقل 5 سانتیمتر بین پیاده رو، باغچه یا جوی کنار پیاده رو الزامی است. 􀀹
3 تا 4 سانتیمتر بصورت میلگرد و با فاصله حداقل 4 سانتیمتر از دیوار / میله های دستگرد به قطر 5 􀀹
نصب شود. ارتفاع میله دستگرد از کف سطح شیبدار یا پله برای بزرگسالان 85 سانتیمتر و برای کودکان
60 سانتیمتر باشد. رنگ میله های دستگرد به رنگ متضاد با محیط (سرمه ای یا نوک مدادی) باشد.
ساختن پل با سطح لغزنده ممنوع است. 􀀹
ساخت پلهای ارتباطی بین پیاده رو و سواره رو در امتداد خط کشی عابر پیاده الزامی است. 􀀹
اختلاف سطح انتهای یک رامپ در اتصال با خیابان یا پیاده رو بیش از 2 سانتیمتر نباشد. 􀀹
١٠
تعبیه پل ارتباطی قابل دسترس بین پیاده رو و سواره رو در هر 500 متر و با حداقل عرض 90 􀀹
سانتیمتر الزامی است.
وجود پلهای ارتباطی قابل دسترس و یا هم سطح بین پیاده رو و سواره رو در امتداد کلیه خط 􀀹
کشی های عابر پیاده الزامی است.
رامپایی که تا سطح خیابان گسترده می شوند، در انتها دارای نوار هشدار دهنده باشند تا رسیدن 􀀹
فرد نابینا به سطح خیابان را هشدار دهد.
نصب چراغ راهنمایی مجهز به علایم هشدار دهنده صوتی که در کنترل شخص معلول باشد در 􀀹
تقاطع ها توصیه می گردد.
٥‐ جمعبندی
برای دستیابی به محیط مناسب برای معلولین و جانبازان، لازم است شبکه معابر شهری شامل شبکه پیاده
و شبکه ارتباطی پیاده و سواره طبق راهکارهای ارائه شده مناسب سازی شود . لذا لازم است که در هرمحله
مسائل و موانع محیطی شناسایی شده و بر طبق آن راهکار هایی ارائه شود . محیط شهری باید به گونه ای
طراحی شود که معلول استفاده کننده از صندلی چرخدار بتواند به نقاط مختلف شهر دسترسی داشته باشد.
٦. منابع
1. جانسون ، بی ،ام، "طراحی گذرگاههای مناسب برای معلولین جسمی "، ترجمه فروز روشن بین، مرکز
تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 1371
2. مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن ، "ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی
،حرکتی"، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 1368
3. "نمونه هایی مستند از مناسب سازی مح یط شهری برای معلولین "، ترجمه مهندس رسول میرهادی ،
مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 1372
4. نورانی، امیر، "آسان سازی بکارگیری، آموزشی نمودن و ارزیابی اجرایی (ضوابط و مقررات شهرسازی و
معماری برای معلولان جسمی- حرکتی)"، تهران، 1382
5. قائم، گیسو، "فضاهای شهری و معلولین "، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 1376
6. نوذری، شعله، "مبانی طراحی فضاهای باز محله های مسکونی متناسب با شرایط سالمندان "، مرکز
تحقیقات ساختمان و مسکن، تهران، 1382
7. کتاب سبز شهرداریها. "طراحی فضاها و مبلمان شهری"
8. سازمان ملل متحد، "دقت در طراحی (راهنمای مناسب سازی بناها و فضاهای شهری برای معلولین)"،
ترجمه مهدی بابایی اهری، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران، 1373
9. پیرموره، ژان، "فضاهای شهری"، ترجمه حسین رضایی، شهرداری تهران، 1373